Czy warzywa z hydroponiki rosną „w plastiku”? Fakty i mity o bezpieczeństwie tworzyw sztucznych
Jednym z najczęściej pojawiających się zarzutów wobec hydroponiki jest wykorzystywanie tworzyw sztucznych. W internecie można spotkać opinie, że „rośliny rosną w plastiku”, „mikroplastik trafia później do żywności” albo że taki sposób uprawy jest mniej naturalny niż tradycyjna uprawa w glebie.
Czy rzeczywiście jest się czego obawiać? W tym artykule postaramy się odpowiedzieć na najczęściej pojawiające się pytania i oddzielić fakty od mitów. Naszym celem nie jest przekonywanie do konkretnego stanowiska, ale przedstawienie aktualnego stanu wiedzy naukowej dotyczącej wykorzystania tworzyw sztucznych w hydroponice. W miejscach, w których jest to istotne, znajdą Państwo odnośniki do publikacji naukowych oraz innych wiarygodnych źródeł. Dzięki temu każdy zainteresowany będzie mógł samodzielnie zweryfikować przedstawione informacje i wyciągnąć własne wnioski.
Tworzywa sztuczne są obecne w całym współczesnym rolnictwie
Na początek warto zauważyć, że hydroponika nie jest tutaj żadnym wyjątkiem. Tworzywa sztuczne od wielu lat są powszechnie wykorzystywane praktycznie we wszystkich gałęziach nowoczesnego rolnictwa.
Znajdziemy je między innymi w systemach nawadniających, szklarniach i tunelach foliowych, zbiornikach na wodę, doniczkach produkcyjnych, instalacjach wodociągowych, przewodach oraz elementach maszyn rolniczych. Korzysta się z nich również na dalszych etapach produkcji żywności – w magazynach, zakładach przetwórczych, opakowaniach czy systemach transportowych. Powód jest prosty. Odpowiednio dobrane tworzywa są lekkie, trwałe, odporne na wilgoć i korozję, a przy tym łatwe do utrzymania w czystości. W wielu zastosowaniach zastąpienie ich innymi materiałami byłoby trudne lub znacząco podniosłoby koszty produkcji. [1]
Dlatego pytanie nie powinno brzmieć: „Czy stosuje się plastik?”, ale raczej: „Jaki materiał został zastosowany i czy jest przeznaczony do kontaktu z wodą lub żywnością?”.
Jakie materiały wykorzystuje się w hydroponice?
Profesjonalne systemy hydroponiczne najczęściej wykorzystują materiały takie jak HDPE (polietylen wysokiej gęstości), PP (polipropylen) oraz PVC-U (twardy polichlorek winylu). Choć nazwy mogą brzmieć specjalistycznie, są to tworzywa stosowane od wielu lat również poza hydroponiką. Wykorzystuje się je między innymi w instalacjach wody pitnej, zbiornikach na wodę, pojemnikach spożywczych czy różnego rodzaju urządzeniach przemysłowych.
Ich popularność wynika z bardzo dobrych właściwości użytkowych. Są odporne na działanie wilgoci, wielu substancji chemicznych oraz korozję. Dzięki temu mogą pracować przez wiele lat bez utraty swoich właściwości. Warto jednak podkreślić jedną ważną rzecz – nie każdy materiał wykonany z tworzywa sztucznego automatycznie nadaje się do kontaktu z żywnością lub produkcji żywności.
Nie każdy plastik jest taki sam. W codziennych dyskusjach często wrzucamy wszystkie tworzywa sztuczne do jednego worka. Tymczasem jest to bardzo szeroka grupa materiałów o zupełnie różnych właściwościach, składzie i przeznaczeniu. To właśnie dlatego w profesjonalnych zastosowaniach nie wystarczy wiedzieć, że dany element wykonano z polipropylenu czy polietylenu. Równie ważne jest to, czy materiał został wyprodukowany w wersji przeznaczonej do kontaktu z żywnością i spełnia odpowiednie wymagania bezpieczeństwa.
Takie materiały określa się często mianem ,,food grade”. Oznacza to, że zostały dopuszczone do kontaktu z żywnością lub wodą pitną i spełniają wymagania określone w odpowiednich przepisach oraz normach jakościowych. [2][3]
Z tego powodu podczas budowy systemów hydroponicznych warto unikać przypadkowych elementów niewiadomego pochodzenia. Dotyczy to szczególnie osób samodzielnie konstruujących instalacje z materiałów kupowanych bez dokumentacji technicznej lub informacji o ich przeznaczeniu.
Jakie materiały stosujemy w Sensorie?
W naszym systemie hydroponicznym wykorzystujemy wysokiej jakości polipropylen (PP), który od wielu lat znajduje zastosowanie między innymi w przemyśle spożywczym, laboratoryjnym oraz wszędzie tam, gdzie wymagana jest wysoka odporność chemiczna i długotrwała trwałość materiału. Z polipropylenu wykonujemy m.in. ramiona hydroponiczne w których znajdują się rośliny.
“Jedną z jego istotnych zalet jest fakt, że nie wymaga stosowania plastyfikatorów, czyli substancji zmiękczających wykorzystywanych w produkcji niektórych innych tworzyw sztucznych. Dzięki temu polipropylen zachowuje wysoką stabilność, trwałość oraz odporność na długotrwały kontakt z wodą i pożywką hydroponiczną, co sprawia, że doskonale sprawdza się w profesjonalnych systemach uprawowych.Wszystkie elementy mające kontakt z wodą, pożywką lub korzeniami roślin wykonywane są z materiałów przeznaczonych do tego typu zastosowań i posiadających odpowiednią dokumentację techniczną.
Czy plastik może przenikać do roślin?
To prawdopodobnie najczęściej zadawane pytanie przez osoby, które po raz pierwszy spotykają się z hydroponiką. Wiele osób zakłada, że skoro rośliny rosną w systemie wykonanym z tworzyw sztucznych, to materiał ten może być przez nie pobierany, a następnie trafiać do spożywanej żywności.
W rzeczywistości rośliny funkcjonują nieco inaczej. Niezależnie od tego, czy rosną w glebie, czy w systemie hydroponicznym, pobierają przede wszystkim wodę oraz rozpuszczone w niej składniki mineralne. Są to między innymi związki azotu, potasu, wapnia, magnezu czy fosforu, które następnie wykorzystywane są do budowy tkanek roślinnych. Sam materiał, z którego wykonana jest instalacja hydroponiczna, nie stanowi dla roślin źródła składników odżywczych i nie jest pobierany w taki sam sposób jak woda czy minerały. [4]
A co z mikroplastikiem? To temat, który w ostatnich latach budzi coraz większe zainteresowanie zarówno naukowców, jak i konsumentów. Mikroplastik jest obecnie wykrywany w glebie, wodzie, powietrzu, rzekach, morzach i wielu innych elementach środowiska. Nie jest to więc problem dotyczący wyłącznie hydroponiki, lecz znacznie szersze zagadnienie związane z funkcjonowaniem współczesnej cywilizacji.
“Badania nad wpływem mikroplastiku na organizmy żywe są nadal prowadzone. Naukowcy analizują jego obecność zarówno w uprawach glebowych, jak i hydroponicznych, starając się lepiej zrozumieć długoterminowe skutki jego występowania w środowisku. Według obecnego stanu wiedzy nie ma jednak podstaw, by uznawać profesjonalne systemy hydroponiczne za szczególne lub wyjątkowo istotne źródło mikroplastiku w porównaniu z tradycyjnymi metodami uprawy. Oznacza to, że problem mikroplastiku należy rozpatrywać jako wyzwanie środowiskowe dotyczące całego współczesnego rolnictwa i produkcji żywności, a nie wyłącznie hydroponiki. [5]
Podsumowanie
Hydroponika wykorzystuje tworzywa sztuczne z tych samych powodów, dla których od wielu lat stosowane są one w rolnictwie, gospodarce wodnej i przemyśle spożywczym – są trwałe, odporne na korozję, łatwe do utrzymania w czystości i praktyczne w codziennym użytkowaniu. Najważniejsze znaczenie ma nie sam fakt wykorzystania plastiku, ale jakość zastosowanych materiałów oraz ich przeznaczenie. W przypadku profesjonalnych systemów hydroponicznych kluczowe znaczenie ma stosowanie materiałów typu food grade, przeznaczonych do kontaktu z wodą i żywnością oraz spełniających obowiązujące wymagania prawne.
Aktualna wiedza naukowa nie wskazuje, aby profesjonalne systemy hydroponiczne wykonane z odpowiednio dobranych materiałów stanowiły szczególne zagrożenie dla roślin lub ludzi. Jednocześnie badania dotyczące mikroplastiku i wpływu różnych materiałów na środowisko są nadal prowadzone i z pewnością będą dostarczać kolejnych informacji w przyszłości. Hydroponika, podobnie jak wiele innych nowoczesnych technologii wykorzystywanych w produkcji żywności, budzi pytania i wątpliwości. Mamy nadzieję, że ten artykuł pomógł wyjaśnić najważniejsze z nich i pokazał temat w szerszym kontekście.
Źródła i literatura
Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Commission Regulation (EU) No 10/2011 on plastic materials and articles intended to come into contact with food.
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). Assessment of Agricultural Plastics and Their Sustainability: A Call for Action. Rome, 2021.
Lei L., Engeseth N.J. Comparison of Growth and Quality between Hydroponically Grown and Soil-Grown Lettuce under the Stress of Microplastics. ACS EST Water, 2022.
Wong A.E., Taylor G. Plants and Microplastics: Growing Impacts in the Terrestrial Environment. Frontiers in Plant Science, 2025.